De Studio
Een veel gestelde vraag is hoe een studio moet ingericht worden en welke apparatuur je allemaal nodig hebt.
Het is moeilijk om een simpel antwoord te geven, omdat de benodigde apparatuur afhankelijk is van wat en hoe je wilt fotograferen. Als je je bijvoorbeeld richt op productfotografie van kleine objecten zoals sieraden, is een kleinere ruimte voldoende. Het spreekt voor zich wanneer je een auto wilt fotograferen in een studio je een grote ruimte nodig hebt met voldoende hoge plafonds.
In het algemeen geldt: hoe groter de studio, hoe beter. Maar dit brengt ook nadelen met zich mee, zoals hogere kosten voor verwarming en koeling. Toch kan je in een kleine studio ook prachtige portretfoto's maken, zoals je ziet op deze foto. Deze foto is gemaakt in een ruimte van slechts 3 meter breed. Gezien een papierrol 2 meter 72 breed is, kun je je voorstellen dat er na het plaatsen van de rolhouders links en rechts weinig ruimte overbleef (2 cm om exact te zijn!).
De grootte van een studio
Ideaal gezien zijn de muren en het plafond van een studio zwart geverfd, maar dit wordt wereldwijd vaak niet gedaan omdat het een deprimerende sfeer kan creëren. De kleur zwart reflecteert niet, waardoor je volledige controle hebt over het (flits)licht. Meestal kiest men echter voor wit of een lichtgrijze kleur. Als er dan licht weerkaatst, kun je dit blokkeren met zwarte panelen of doeken.
Een hoog plafond is een luxe in een studio, omdat je vaak gebruik maakt van verlichting die van boven komt. Een laag wit plafond kan ook een voordeel zijn, omdat je een flitser op het plafond kunt richten. Het gereflecteerde licht verspreidt zich dan en creëert een mooi, zacht licht.
Er bestaat ook iets als een infinity muur. Deze is over het algemeen wit maar kan ook een andere kleur hebben zoals zwart. Hier is alvast een filmpje hoe zo een cyclorama muur gemaakt wordt.
De diepte van een studio wordt belangrijk als je "full body" foto's van modellen wilt maken (van top tot teen, met extra ruimte boven en onder). In een ondiepe kamer is het namelijk moeilijk om een "full body" shot te maken met een 85 mm lens, wat een ideale brandpuntsafstand is voor portretten, variërend van close-ups tot full body shots.
Deze simulatie in set.a.light laat zien dat je ongeveer 8 meter afstand nodig hebt om deze foto te maken (7 meter tot het model en 1 meter tot het achtergrond papier). Je kunt dit ook doen met een 50 mm of 35 mm lens, maar dan krijg je een minder aantrekkelijke beeldcompressie.
Onderstaand beeld uit de software: set.a.light
Je kunt overal een studio opzetten, dus het zou nooit een excuus mogen zijn dat je "die" foto niet kunt maken vanwege het ontbreken van een grote studio.
Materiaal
Laat ons eerst even samenvatten wat “essentiële” studioapparatuur is. (al kan bijvoorbeeld een witte papierrol vervangen worden door een witte muur).
Statieven voor je lichtbronnen, of het nu LED, gewone lampen of flitsers zijn.
Gewichten
Statief en houders voor een rol in papier of vinyl.
Achtergrondpapier (of vinyl)
Lichtbronnen. (LED, gewone lampen of flitsers)
Lichtvormers. (zoals een flits paraplu)
Reflectieschermen
Een zender voor op de camera om de flitsers te bedienen en af te laten gaan.
Een computer/laptop/tablet met scherm
Color checker
Eventueel een lichtmeter
Uiteraard zijn er nog attributen die nuttig kunnen zijn maar de lijst is eindeloos lang. Ik som er enkele op.
Rookmachine
Windmachine
Stoelen
Appel boxen
Barkruk
Kledij
Rookmachine
…
De FM01 rookmachine van Ulanzi werkt op batterijen en kan zowel in de studio maar ook buiten gebruikt worden.
Appelboxen zijn er in verschillende maten en zijn handig.
In dit artikel gaan we niet dieper in op alle aspecten zoals de verschillende soorten statieven en lichtvormers die in de handel verkrijgbaar zijn. Dat zou ons te ver leiden. Deze thema's worden afzonderlijk behandeld in onze videoseries.
Achtergrond
Achtergrondpapier is er in vele kleuren, maar grijs papier is de meest veelzijdige keuze, omdat je er de meeste richtingen mee uit kunt. Met een vignetlicht voorzien van een kleuren transparant (gel) kan je de kleur van de achtergrond wijzigen zoald op volgende foto. Hier werd gebruik gemaakt van een AD100 Pro met kleurengel. De flitser moet dan op volle kracht worden ingesteld, en je kunt bijvoorbeeld niet het gehele vloeroppervlak belichten, omdat je anders ook het model met de gekozen kleur zou verlichten.
Je kan zelfs een grijze achtergrond wit maken maar dan heb je veel flitskracht nodig. Wil je de achtergrond zwart dan plaats je het model ver genoeg van de achtergrond. Met de juiste belichting wordt de achtergrond zwart zoals in dit voorbeeld.
Gekleurde achtergronden geven foto’s “punch” maar ze vergen extra opslagruimte. Je kan kleuren combineren of net in dezelfde tint (monochromatisch) blijven.
Je laat best rollen niet hangen want dan gaan ze na een tijdje doorbuigen.
Statieven
Statieven kunnen niet stevig genoeg zijn! Een flitser en een lichtvormer kunnen zwaar zijn en dan wil je absoluut vermeiden dat een statief breekt, plooit of omvalt.
Wanneer je echter een flash zoals de AD100 Pro als lichtbron gebruikt dan volstaat een lichtgewicht statief zoals de Caruba CLS-1A.
Statieven zijn er in allerlei varianten, maar een veelzijdig statief dat wereldwijd populair is onder fotografen is de C-stand, zoals de Caruba LS-9. Het is stevig en door de constructie kan je makkelijk de lichtbron in elke positie plaatsen en richten.
Flitsers
In dit artikel concentreren we ons vooral op het gebruik van flitsers, omdat deze nog steeds het meest gebruikt worden in studio's. Hoewel LED-verlichting aan populariteit wint, blijft een nadeel dat LED-verlichting netspanning (220V) vereist, tenzij je hoge capaciteitsbatterijen gebruikt die erg zwaar zijn. De studio moet dan volledig donker zijn, en je hebt veel licht nodig om beweging goed te kunnen bevriezen.
Het is verstandig om bij de aanschaf van flitsapparatuur meteen een keuze te maken voor een specifiek merk. In het analoge tijdperk werd voornamelijk met vast licht (lampen) gewerkt, en flitsers waren vaak erg duur. Vooral professionele fotografen gebruikten flitsers van merken zoals Broncolor™, Profoto™ of Elinchrom™, waarbij laatstgenoemde een betaalbaarder alternatief bood.
Met alle Chinezen maar niet met den dezen….
Toen Godox ™ de AD600 lanceerde werd een krachtige 600Ws flitser plots heel betaalbaar. Voor minder als de prijs van vele reportageflitsers kreeg je plots een degelijke flitser maar de AD600 had het nadeel nog niet kleur consistent te zijn. Een flitser moet wit licht geven, ongeveer 5600 Kelvin, maar de tolerantieafwijking van de AD600 was te groot voor professioneel gebruik. De AD600 Pro loste dit probleem op met een tolerantie van +/- 75 Kelvin over het volledige bereik, wat professioneel gebruik mogelijk maakte. Via een optionele 220V adapter steek je eenvoudig de AD600 Pro in het stopcontact al blijft het gebruik van batterijen erg handig.
Inmiddels is de Godox AD600 II Pro uit met enkele kleine verbeteringen zoals een kleurenscherm, 1/512 minimum flitskracht, een bi-color 40W LED lamp (wordt gebruikt als hulplicht) waarvan nu de temperatuur geregeld kan worden tussen 2800 en 600 Kelvin, en freeze mode met een nog kortere flitsduur als zijn voorganger (1/2570 to 1/20,400 sec).
Via een optionele verlengkabel kan je de AD600 Pro los maken van de flitskop en dusdanig bevestigen (of hangen) aan een statief waardoor deze gaat dienen als contragewicht. Dat is zowel handig in de studio als op locatie buiten. In de animated gif hangt een AD600 Pro in een draagtas aan het statief.
600Ws levert veel licht, maar je zult versteld staan van wat je met een kleinere flitser kunt bereiken. Een reportageflitser zoals de V1Pro kan perfect als hoofdlicht voor portretten worden gebruikt, maar ook dienen als haarlicht of opvullicht, met of zonder een lichtvormer.
De V1 (pro) kan op 3 manieren gebruikt worden.
Bovenop de camera als reportageflitser
Bovenop de camera als zender voor andere Godox flitsers (eventueel in combinatie met flits)
Als off-camera flash omdat de V1 een ingebouwde ontvanger heeft
Hoewel de V1 (Pro) een ronde flitskop heeft en daardoor het licht gelijkmatiger verspreidt dan een flitser met een Fresnel-lens, blijft het een kleine lichtvormer. Als je het licht zachter wilt maken, zul je een lichtvormer zoals een flitsparaplu moeten gebruiken. Godox maakt gebruik van de Bowens-mount (vatting), dus het is aan te raden om lichtvormers te kopen die op deze vatting passen.
Voor de Godox flitsers zonder standaard Bowens vatting ontwikkelde Godox de S2 bracket. Zo kan je een reportageflitser zoals de 860III bevestigen maar ook een AD100 Pro met ronde flitskop. Een AD200 (pro) of een AD300 pro.
Lichtvormers
Een flitsparaplu blijft een voordelige en nuttige lichtvormer omdat deze inklapbaar is en het licht gelijkmatig verspreidt. Het is niet de allerbeste lichtvormer omdat een deel van het flitslicht naar achter reflecteert. Een lichtvormer die achteraan gesloten is, heeft een betere lichtopbrengst.
Je kunt met één reportageflitser, een flitsparaplu en een reflectiescherm mooie portretten maken. Toch kiezen de meeste studiofotografen voor meerdere flitsers. Het type en aantal flitsers hangt af van het gewenste resultaat en de hoeveelheid flitsen die je in korte tijd wilt gebruiken. Als je het licht van een reportageflitser (+/- 75 Ws) door een grote lichtvormer stuurt, zal deze bij volle flitskracht (1/1) flitsen. Bij het maken van veel foto's in korte tijd kan de flitser echter oververhit raken, afhankelijk van het type.
Voor deze foto werden 5 flitsers gebruikt. Zoals je kunt zien, heeft het model op beide armen een wit randje, wat we contourlicht noemen. Dit effect creëer je met een stripbox voorzien van een honingraat.
Het is niet mogelijk om hier alle beschikbare lichtvormers in detail te bespreken. Lichtvormers doen precies wat hun naam zegt: ze vormen het licht. Gelukkig zijn er lichtvormers in alle prijscategorieën. Merken zoals Smallrig bieden stevige lichtvormers die uitstekend licht geven, vaak tegen een fractie van de prijs van duurdere merken.
De draadloze zender (trigger)
Gelukkig is het inmiddels 2024 en werken flitsers draadloos. Godox heeft vier triggers (zenders) op de markt gebracht, waarvan de X3 op het moment van schrijven de nieuwste is. Zenders moeten betrouwbaar en gebruiksvriendelijk zijn. De afstand tussen de zender en de ontvanger in de flitser kan gemakkelijk tientallen meters bedragen.
Het enige dat je hoeft in te stellen op zowel de zender als de flitsers is het communicatiekanaal (bijvoorbeeld CH9) zodat ze met elkaar kunnen communiceren. Met de triggers van de Godox AD-serie kun je de flitskracht op afstand aanpassen en soms ook het zoomniveau regelen (mits de flitser deze functie heeft, zoals de AD100 Pro). Dit maakt het eenvoudiger om snel het juiste licht te bereiken. Vroeger moest je de flitskracht ter plaatse op de flitser zelf aanpassen, wat lastig kon zijn als de flitser hoog geplaatst was.
De Godox X3 heeft touchbediening, een ingebouwde batterij en is een erg kleine maar functionele trigger.
De Godox X2T is de enige Godox trigger met bovenop een hotshoe. Heb je nog draadloze flitsers van een ander merk dan kan je de trigger bovenop de X2T plaatsen.
De XT2 ondersteunt echter geen TCM (TTL naar Manueel).
Van zodra je meerdere flitsers gebruikt dan is het handig dat je ook de gezamenlijke flitskracht kan regelen. Over het algemeen fotografeer je steeds in de studio op manueel. Zowel de camera als de flitsers zijn manueel ingesteld. Er is geen gouden regel maar over het algemeen worden voor portretten de volgende camera instellingen gebruikt.
f/10
ISO100
1/250 (of 1/200, 1/160) afhankelijk van het type toestel (flitssynchronisatiesnelheid)
Met deze camera-instelling kun je eventueel het beetje daglicht dat je studio binnenkomt blokkeren. In een donkere studio zal je geen HSS (high speed sync) gebruiken (HSS is flitsen met korte sluitersnelheden) maar eerder flitsen met een korte flitsduur (t0.1) waardoor je beweging bevriest, zelfs met langere sluitersnelheden.
Houd er rekening mee dat een Godox trigger niet compatibel is met flitsers van andere merken! Zorg er daarom voor dat je het juiste type aanschaft voor jouw camera. Fotografeer je met een Sony camera, dan is de X3S de versie die je nodig hebt.
De lichtmeter
In het analoge tijdperk was een lichtmeter een onmisbare tool. Er waren immers geen LCD-schermpjes waarop je de zojuist genomen foto direct kon bekijken. Fotografeerde men buiten bij sterk zonlicht, dan kon men de zonnige 16-regel toepassen. De lichtmeters van toen hadden in vergelijking met nu minder mogelijkheden.
Lichtmeters zijn er voor elk budget en zijn zowel in de studio als buiten nog steeds een enorme meerwaarde in het digitale tijdperk. Een lichtmeter meet opvallend licht (direct licht), maar sommige modellen kunnen ook gereflecteerd licht meten, net zoals een camera dat doet.
Het voordeel van een lichtmeter kan je in één zin omschrijven: meten is weten.
Gebruik je twee flitsers dan kan je het individuele flitslicht meten maar ook als groep. Zo weet je 100% zeker dat je foto niet onderbelicht of overbelicht zal zijn. Fotografeer je in een studio dan stel je op de lichtmeter in dat je bijvoorbeeld volgende instellingen zal gebruiken.
ISO100
1/250
Omdat we met een diafragma van f/10 willen fotograferen moeten we de flitskracht bijregelen totdat de meter f/10 meet. Een lichtmeter houden we onder de kin van een persoon.
In onze videoseries tonen we hoe een lichtmeter werkt. Op het moment van schrijven is de Sekonic L-858D de lichtmeter met de meeste mogelijkheden maar heeft wel een bijhorend prijskaartje. Deze lichtmeter kan ook HSS (High-Speed Sync) meten en flitsduur. Uiteraard kan de L-858D ook constant licht en gereflecteerd licht meten. Met een kleurenkaart van X-Rite kun je zelfs een cameraprofiel aanmaken en uploaden naar de L-858D, zodat je precies ziet waar het dynamisch bereik van je camera ligt.
De L-858D is de enige lichtmeter met een optionele draadloze Godox-module. Hiermee kun je de flitskracht instellen via de lichtmeter, waardoor deze de functionaliteit van de zender (trigger) overneemt. Je zet de zender dan op “app” modus of, bij latere modellen zoals de Xpro II en X3, kies je voor L-858D. De trigger wordt dan in "domme" modus gezet, waarbij het enige wat de trigger doet, is de flits laten afgaan wanneer je de ontspanknop van je camera indrukt.
De Sekonic L-858D meet zowel opvallend als gereflecteerd licht.
De lichtmeter liegt nooit. De eerste foto die we nemen na het correct instellen van het flitslicht is correct. Merk ook de lichtvormer met grid op boven het model.
Less is more
Het klinkt misschien allemaal wat overweldigend maar studiofotografie is erg leuk. Je hebt tegenstelling tot werken met enkel natuurlijk licht veel meer mogelijkheden. Wil je artistieke foto’s dan maak je die. Voor deze foto maakten we enkel gebruik van een Gobo lichtvormer.
In onze videoserie komen licht setups aan bod. Van eenvoudige één licht setups tot uitgebreide lichtopstellingen.
Computer - laptop - tablet: Tethered fotograferen
Tethered wil letterlijk zeggen: vastbinden.
Het principe is simpel. Je verbind je camera met je laptop, tablet of computer door middel van een USB kabel, netwerkkabel (LAN) of draadloos en de foto’s worden getransfereerd zodat ze onmiddellijk zichtbaar zijn om een groter scherm. Het biedt enorme voordelen omdat je niet enkel een kopie hebt op je harde schijf (afhankelijk van type camera) maar omdat je je foto’s veel beter kan beoordelen en zodanig kan bijsturen. Ook voor het model is het een meerwaarde omdat ze het resultaat kan zien tijdens de foto shoot.
In de studio maak je best gebruik van een “groter” scherm zoals een 27 inch 4K monitor dat tegenwoordig erg betaalbaar is geworden.
Je bevestigt het scherm met een VESA mount op een statief dat in de hoogte regelbaar is. Eventueel kan je een MiniPC achter het scherm schroeven.
Voor zowel MAC als Windows PC’s is Capture One Pro de meest stabiele tether software maar Lightroom biedt ook tether mogelijkheden.
Je kan ook met Capture One Pro de foto’s delen (afhankelijk van de versie) terwijl je aan het fotograferen bent. Iemand aan de andere kant van de wereld kan zo meekijken en zijn foto’s waarderen door middel door het toekennen van sterretjes of kleuren.
Fotografeer je draadloos naar de computer/laptop/tablet dan is het geen slecht idee dan is het geen slecht idee om de foto’s als compacte jpg door te sturen. De RAW bestanden worden dan op de SD kaartjes van je camera opgeslagen. Momenteel is de snelheid om het draadloos verzenden van RAW bestanden soms te traag. Zeker wanneer je vele foto’s maakt op een korte tijdspanne.
Foto’s met een 50 MP beeldsensor kunnen al snel 50 MB in grootte zijn wanneer je RAW bestanden gecomprimeerd zijn . Fotografeer je “uncompressed” dan worden ze zelfs 100 MB!
Een tablet of iPAD kan ook zeker gebruikt worden om te tetheren. Een afgeslankte versie van Capture One Pro is enkel beschikbaar voor iPAD terwijl Lightroom helemaal niet kan tetheren op zowel de iPAD als op Android (RAW bestanden bewerken kan dan weer wel).
De naam van de app om te tetheren naar een tablet is afhankelijk van je merk (en soms type) van camera. Zo is Imaging Edge de software voor de alpha series maar de latere generatie alpha camera’s zoals de A7R5 ondersteunen de nieuwere creator’s app.
Voor Sony is Monitor+ als app van derden verkrijgbaar en deze is eigenlijk als monitorsimulatiesoftware voor video ontwikkeld. Zo kan je bijvoorbeeld Zebra’s activeren, false color of zelfs een LUT bestand importeren.
Conclusie
Simulatie set.a.light
Deze foto werd gemaakt met één Godox AD200 flitser en een 100cm lichtvormer, plus een reflectiescherm dat het model vasthield. De bordeaux achtergrond werd verlicht met een AD200 en een minireflector, maar je zou deze flitser ook perfect kunnen vervangen door een Godox V1 reportageflitser.
Zoals je kunt zien, heb je niet altijd een uitgebreide setup nodig om mooie portretfoto’s te maken.
De monitor+ app voor Sony alpha camera’s met Zebra’s geactiveerd.
Het gebruik van een tablet/iPAD is uiteraard op locatie, in open lucht handiger maar veelal zijn de schermen niet helder genoeg in volle zon.
Een studio maak je overal. Je hebt niet meer nodig dan 2 statieven met rolhouders, achtergrond papier, enkele licht statieven en flitsers om te starten.
Deze foto werd gemaakt in een zaaltje in een hotel met een minimum aan materiaal. De flitser die ik gebruikte was een Godox AD600 Pro in combinatie met een AD200 en een andere AD200 als vignetlicht.
Studiofotografie is leuk, heel leuk. Het vereist echter wel een grondige kennis van werken met flitslicht. Het is belangrijk om de omgekeerde kwadratenregel te begrijpen en te weten welke lichtvormer je waar gebruikt om het gewenste resultaat te bereiken.
De beste manier is om te starten met een reportage flitser, een flitsparaplu en een reflectiescherm. Daarna kan experimenteren met uitgebreidere lichtopstellingen.
Fotograferen met LED kan ook maar hou er rekening mee dat dit in verhouding met flitsfotografie minder mogelijkheden biedt en het tevens duurder is. Het voordeel is echter dat het makkelijker is omdat je onmiddellijk ziet hoe het resultaat zal zijn. Afhankelijk van de lichtsetup is het ook soms minder aangenaam voor het model. Werk je met LED die een kleine lichtopbrengst hebben dan zal je al snel hogere ISO waarden op je camera moeten instellen wat de beeldkwaliteit vermindert.
Wil je leren werken met flitslicht in een studio? Neem dan zeker deel aan onze workshops ‘starten met off-camera flash’.
Foto’s copyright: Joeri Peeters, ISO100.eu, Disnet, Sekonic