Het histogram op je camera: nuttig of niet?

Voor vele fotografen is het histogram heilig. Het toont de helderheidsverdeling van een foto met 0 (puur zwart) als donkerste waarde tot 255 (puur wit) als lichtste waarde. Vrijwel elke fotograaf die lesgeeft zal ongetwijfeld het belang van het histogram in zijn leerstof opnemen.

De afbeelding hierboven van een Sony A1 geeft het histogram gesplitst weer in de kleuren rood, groen, blauw met tevens de algemene helderheid.

Als ik je vertel dat het histogram op een camera helemaal niet is wat het lijkt dan zal je dit misschien verbazen.

Het histogram toont namelijk niet “echt” wat onze camera capteert.

Van zodra je foto’s maakt in het RAW formaat is het histogram op je camera plots niet meer een accurate weergave!

De foto die je ziet op je camera toont helemaal geen RAW beeld maar geeft een ingebakken (embedded) jpg weer.

Het histogram is hiermee enkel representatief wanneer je in JPG fotografeert.

Begrijp met niet verkeerd. Het histogram is nog steeds nuttig, ook als je in RAW fotografeert maar ik hoop dat je begrijpt wanneer er uiterst rechts pieken zichtbaar zijn (dus puur wit zonder structuur) er nog geen reden is tot paniek. Over het algemeen kunnen deze witte pieken in beeldbewerkingssoftware zoals Lightroom via de hooglichten schuiver perfect hersteld worden.

Het dynamisch bereik van je beeldsensor is afhankelijk van het type camera. In het verleden waren beeldsensoren helemaal niet geschikt om heel contrastrijke beelden vast te leggen en reeds bij ISO 800 trad er veel ruis op. Tegenwoordig zijn beelden nog perfect bruikbaar, zelfs op ISO 6400.

Er zijn een groot aantal fotografen die beweren dat je steeds onderbelicht moet fotograferen. Nochtans is dit naar mijn mening absoluut geen goede raad. In de fotografie bestaat er iets als ETTR (Expose To The Right). Dit wil zeggen dat je zoveel mogelijk naar rechts moet fotograferen zonder dat de hooglichten gaan clippen. Met clippen bedoel ik dat de wit waarden (van bijvoorbeeld heldere witte wolken) in de nabewerking niet meer hersteld kunnen worden en dat moet je ten alle tijde vermijden!

Je kan echter perfect “overbelicht!” fotograferen, tenminste als je in RAW fotografeert en je camera uitgerust met een beeldsensor met een groot dynamisch bereik. De witte pieken waar ik het over had kunnen zodanig in de nabewerking perfect hersteld worden wat met een JPG bestand gewoon niet mogelijk is. De overbelichte witte lucht zal met een jpg bestand eerder grijs gaan worden van zodra je de hooglichten vermindert.

Als ik deze foto in JPG had gemaakt dan zou deze overbelicht zijn geweest. In Capture One Pro verminderde ik de hooglichten van het RAW bestand en kon zo de lucht met wolken herstellen. Het histogram toonde echter op mijn camera pieken aan de rechtse kant wat duidt op overbelichting. (zie linkse histogram)

De afgewerkte foto in zwart/wit.

Sony A1

Sony G 24-105 f/4 op 30mm

f/4

1/200

ISO 100

ND4 filter

Godox AD600 Pro met Magmod XL

Moet je dan steeds overbelicht fotograferen van zodra je in RAW fotografeert? Nee, absoluut niet. Maar als je te maken hebt met een heel contrastrijke situatie raad ik het ten stelligste aan.

Je fotografeert een gebouw en de lucht is heel helder met veel zonlicht. Het gebouw is bedekt met erg donkere schaduwen. We hebben dan te maken met twee uitersten van licht en dat zijn situaties wanneer je een keuze moet maken.

Een teveel aan schaduwen oplichten in nabewerking zal altijd kleurenruis maar ook “banding” (harde overgangen) en een kleurenzweem geven. Een oplossing is om vanop statief verschillende beelden, met een verschillende belichting te maken (bracketing) die je nadien in nabewerking samen voegt (HDR). Fotografeer je een persoon in een contrastrijke situatie zit er niet anders op dan extra licht te gebruiken in de vorm van een LED paneel, een reflectiescherm of flitslicht.

Heb je een situatie waar er geen uitersten zijn en het histogram in het midden een bergje vertoont is er geen reden om ETTR toe te passen.

Maar hoe weet je hoe ver je mag overbelichten?

Spijtig genoeg is er geen kant en klaar antwoord maar een van de methoden is het activeren van zebra’s  op je camera. Deze worden vooral gebruikt in de videografie maar ze zijn ook erg zinvol in de fotografie. Zebra’s tonen namelijk een gestreept patroon bij overbelichte delen van de foto. Het is een waarschuwingsindicator. Van zodra je zebra’s ziet (het niveau is instelbaar) weet je dat de kans erin bestaat dat de hooglichten niet gerecupereerd kunnen worden.

Screenshot uit de Monitor+ app met zebra’s geactiveerd.

Het gebruik van zebra’s en hoe je het dynamisch bereik kan bepalen van je camera zal ik in een ander hoofdstuk behandelen. Ook wanneer je rechtstreeks naar je computer (of laptop) fotografeert zijn er hulpmiddelen zoals “exposure evaluation” in Capture One Pro die je een duidelijk beeld geven van je RAW data. Programma’s als FastRAWviewer hebben de mogelijkheid om het echte RAW histogram weer te geven..

(Niet alle camera's bieden de mogelijkheid om zebra's te gebruiken. In sommige gevallen zijn zebra's alleen beschikbaar in de videomodus en niet in de fotomodus.)