OCF (OFF-CAMERA FLASH) VOOR BEGINNERS

Wanneer mensen het hebben over flitslicht, denken de meesten aan het ingebouwde flitslicht van een camera of aan een reportageflitser die bovenop de camera is gemonteerd.

Het nadeel van on camera flash is dat het gericht licht geeft in de richting van de lens tenzij je het licht laat weerkaatsen op een oppervlak zoals een wit plafond door de flitser naar boven te richten. Ook zijn de mogelijkheden om het licht te vormen (met lichtvormers) beperkt. Je kan namelijk geen witte flitsparaplu van 100 cm bevestigen op de flitser die op je camera is bevestigd om het licht te verzachten.

Staat het object of het model 3 meter van je camera verwijderd zal de flitser ook vanop die afstand gaan flitsen wat resulteert in harder ‘flits’ licht.

Net daarom wordt flitslicht dikwijls geassocieerd met lelijk licht omdat zowel de afstand en de grootte van de flash  de lichtkwaliteit gaat bepalen. Hoe kleiner de lichtbron en hoe verder de flash het object moet verlichten des te harder het licht wordt. Als de fotograaf niet de nodige kennis heeft om zowel zijn camera als het flitslicht correct in te stellen, is het begrijpelijk dat het gebruik van een flitser een negatieve reputatie heeft gekregen.

Van zodra de fotograaf echter gaat werken met off-camera flash en weet hoe hij moet belichten is deze off-camera flash methode net een enorme meerwaarde.

Met off-camera flitsen bevestigen we een zender (trigger) op onze camera, waardoor we de flitser op elke gewenste plek kunnen positioneren, zolang deze binnen het zendbereik van onze ontvanger blijft. Hoewel obstakels het bereik kunnen beperken, is een afstand van 100 meter perfect haalbaar onder ideale omstandigheden.

Niet alle op de markt verkrijgbare zenders zijn compatibel met alle beschikbare flitsers. Bijvoorbeeld, een trigger van Godox werkt niet met een Profoto-flitser, tenzij je een ontvanger van Godox op de Profoto-flitser aansluit. Dit kan echter nadelen met zich meebrengen, omdat je dan niet de flitskracht van de flitser kunt regelen vanaf de zender. Zelfs binnen hetzelfde merk zijn zenders en flitsers niet altijd onderling compatibel.

De vier grote spelers van flitsmateriaal maken gebruik van een eigen soort bevestiging (mounts) om lichtvormers te monteren. Alleen met adapters is het bijvoorbeeld mogelijk om een lichtvormer van Broncolor te bevestigen op een Godox-flitser met een Bowens-mount.

De grote spelers in off-camera flash zijn Godox, Elinchrom, Profoto en het Zwitserse Broncolor en afhankelijk van het merk betaal je tussen de 1700 en 8500 Euro voor een 1200Ws flitssysteem. Gelukkig bestaan er betaalbare flitsers met weliswaar minder flitskracht maar die toch heel breed inzetbaar zijn voor bijvoorbeeld portretten maar ook in open lucht.

Sommige reportageflitsers zoals de Godox V1 (pro) hebben een ingebouwde ontvanger en kunnen dusdanig ook als off-camera flash gebruikt worden maar meestal als opvullicht in plaats van hoofdlicht.

De kracht van een flitser wordt uitgedrukt in Ws (Watt seconden). Een 200Ws flitser geeft dubbel zoveel flitskracht als een 100Ws flitser en net zoals bij camera’s spreken we dan over een winst van 1 stop aan licht. Wijzig je het diafragma van 4.0 naar 2.8 (1 stop meer licht) dan verminder je ook de flitskracht met 1 stop.

In onze workshops gaan we dieper in op alle facetten van off-camera flash.

Een voorbeeld hiervan is het eenvoudig veranderen van een grijze achtergrond naar blauw door simpelweg een kleurfilter (gel in de fotografie) op de flitser te plaatsen, zoals gedemonstreerd tijdens een workshop georganiseerd door fotowinkel Bartok uit Hasselt.

Het is duidelijk dat flitsfotografie een leerproces met zich meebrengt, maar zodra je de techniek van off-camera flitsen beheerst, wordt het een genot om mee te werken. Het is aan te raden om te beginnen met één flitser en later meerdere flitsers toe te voegen. Op de foto hierboven heb ik twee flitsers gebruikt: Flitser A verlichtte de achtergrond met een blauwe kleur, terwijl flitser B het model belichtte. In professionele fotografie worden soms wel vijf flitsers gebruikt om het gewenste resultaat te bereiken.

In dit voorbeeld tijdens een workshop voor Cameranu in Antwerpen maakte ik gebruik van 5 flitsers om deze foto van Kedist te maken.

Zoals je kunt zien, zijn verschillende soorten lichtvormers van verschillende merken gebruikt. Elke lichtvormer biedt zijn eigen kenmerkende lichtkwaliteit. Door bijvoorbeeld een grid (honingraat) te bevestigen en de flitser juist te richten, creëren we een witte rand op de armen (contourlicht of rimlight) wat meer vorm geeft en de foto (het model) onbewust een 3D gevoel geeft.

In de studio fotograferen we meestal binnen onze flitssynchronisatiesnelheid, maar dat zal ik later in een ander hoofdstuk behandelen. Voor de meeste camera's ligt deze snelheid rond 1/250 van een seconde (behalve bij camera's met een global shutter zoals de Sony A9III).

We hanteren in de studio meestal de native ISO-waarde (beste kwaliteit) van 100. Bij sommige camera's ligt deze waarde hoger. Het diafragma begint meestal voor portretten zoals deze bij f/9. Met deze instellingen blokkeren we het eventuele aanwezige daglicht en ons model wordt belicht met 100% aan flitslicht!

Als we een kortere sluitersnelheid gebruiken, zoals 1/1000 van een seconde, gaat de flitser pulserend flitsen en spreken we over HSS (High Speed Sync) maar dit zullen we in een ander hoofdstuk behandelen.

Ook buiten is het gebruik van off-camera flits een enorme meerwaarde! Laat je vooral niet wijsmaken dat flitsers geen mooi licht kunnen produceren, want dat wordt meestal gezegd door fotografen die geen kennis of ervaring hebben met off-camera flash.

Zodra je buiten fotografeert, ga je daglicht met flitslicht combineren en dat vereist een andere aanpak. Je kunt ervoor kiezen om alleen wat bij te lichten, maar je kunt ook flitslicht laten overheersen, zoals toegepast op de foto hieronder.

Als we flitslicht voornamelijk gebruiken om schaduwen op te lichten en zo een harmonieus beeld te creëren, is een zorgvuldige balans tussen flitslicht en daglicht essentieel. Het gebruik van een lichtmeter zoals de Sekonic L-858D kan hierbij van onschatbare waarde zijn om het licht perfect op elkaar af te stemmen. Voor deze lichtmeters zijn draadloze modules verkrijgbaar, waarmee je het flitslicht kunt activeren en meten zonder de trigger te hoeven gebruiken.

De foto hieronder van Miss België 2023, Emilie Vansteenkiste werd gemaakt op 12/02/23, de dag na de verkiezing in het plopsa theater op het strand van De Panne. Emilie droeg een outfit van Caroline Biss uit de lente collectie. Het was een erg grijze dag met een dik wolkendek wat resulteert in ‘plat” licht. Dit licht is “te” zacht want er zijn nauwelijks of geen schaduwen zichtbaar. Schaduwen creëren diepte, een 3D gevoel, geven kledij een mooie stofweergave en zijn daarom net zo belangrijk als het licht zelf!

Om dit lentegevoel te simuleren plaatste ik Emilie dicht bij een muur in kunststof met houtstructuur. Ik flitste met een Godox AD600 Pro met een Smallrig RA-D55 met enkel een binnen diffuus. Dit licht zorgde ervoor zodat het leek alsof de zon scheen. Zo creëerde ik schaduwen op zowel Emilie als de muur. Door het binnen diffuus zijn de schaduwen ergens tussen hard en zacht alsof er sluierwolken zouden zijn. Nog een enorm voordeel van het gebruik van off-camera flash!

Wanneer je flitslicht vanuit een andere hoek laat komen, terwijl de zon vanaf een andere kant schijnt, ontstaan er foto's die met natuurlijk licht onmogelijk te maken zijn! Hoewel reflectieschermen kunnen helpen, vereisen ze vaak een assistent en zijn ze niet altijd comfortabel voor het model. Bovendien moeten ze nauwkeurig worden gepositioneerd, net zoals de flitser zelf. Bij het gebruik van een flitser heeft het model ook minder bewegingsvrijheid, en naarmate de flitser dichter bij het model staat, wordt de bewegingsruimte kleiner vanwege de omgekeerde kwadratenregel.

Flitsen tegen de zon in. Zoek de balans en maak dan deze mooie portretten.